گزارش «شهروند» درباره کارنامه پنج‌سال‌ونیمه حسن قاضی‌زاده‌هاشمی وزیر بهداشت که این روزها خبر استعفایش همه جا پیچیده است

وزیر گریزپا

هنوز هیچ یک از مسئولان دولتی به صورت رسمی استعفای وزیر بهداشت را تایید نکرده‌اند شنیده‌ها حکایت از خداحافظی وزیر بهداشت از معاونانش دارد وزیر بهداشت برای بازدید به موسسه خیریه بهشت امام رضا (ع)رفت

حسن قاضی‌زاده‌هاشمی، وزیر بهداشت در ششصد و پنجاه و یکمین روز کاری‌اش در دولت دوازدهم تصمیم به استعفا گرفت. این خبر هنوز از سوی وزیر بهداشت و مسئولان دولتی به صورت رسمی تایید نشده، اما  هر چه شنیده می‌شود، تاییدهای تلویحی است که توسط اعضای کمیسیون بهداشت مجلس و برخی از معاونان وزیر بهداشت اعلام می‌شود. حالا همه جا صحبت از پذیرفته‌شدن یا نشدن این استعفا از سوی رئیس‌جمهوری و تعیین سرپرست برای این وزارتخانه است. دو روز از انتشار خبرهای تاییدنشده درباره استعفای وزیر دولت دوازدهم می‌گذرد، اما عباس زارع‌نژاد، مدیر روابط عمومی این وزارتخانه و مشاور قاضی‌زاده، خبر خداحافظی وزیر بهداشت را «استنباط رسانه‌ای» عنوان می‌کند و می‌گوید: «دولت باید دراین‌باره اظهارنظر کند.» شنیده‌ها حکایت از این دارد که ماجرای استعفای وزیر بهداشت به دو هفته پیش برمی‌گردد و او نامه استعفایش را به رئیس‌جمهوری داده است.
استعفای وزیر بهداشت دو روز پیش، با توییت «الیاس حضرتی» نماینده مجلس شورای اسلامی خبرساز شد: «متاسفانه باخبر شدم دکتر قاضی‌زاده‌هاشمی در اعتراض به کاهش بودجه سلامت استعفا داده و چند روزی است در جلسات هیأت دولت شرکت نمی‌کند. وظیفه تمام دلسوزان است که مانع از استعفای ایشان شوند و امیدوارم به‌زودی وزیر بهداشت دوباره در دولت حاضر شود.» غیبت وزیر بهداشت از جلسه‌های هیأت دولت هم بر این شایعه‌ها دامن زد، تا این‌که روز گذشته خبر آمد که قاضی‌زاده در جلسه معاونانش از آنها خداحافظی کرده است. احمد حمزه، یکی از اعضای کمیسیون بهداشت مجلس هم خبر خداحافظی را تایید کرده، همه اینها درحالی است که صبح دیروز و همزمان با انتشار این خبرها، قاضی‌زاده‌هاشمی، با سمت وزارتی‌اش، از موسسه خیریه بهشت امام‌رضا(ع) بازدید کرده است.
گفته می‌شود اختصاص‌نیافتن بودجه نظام سلامت و بدهکاری سازمان‌های بیمه‌گر به این وزارتخانه که همواره از سوی وزیر بهداشت مورد انتقاد بوده، دلیل استعفای او است و حالا او در انتظار تایید استعفایش از سوی رئیس‌جمهوری نشسته است. محسن علیجانی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس دیروز تاکید کرد که امروز (سه‌شنبه) ماجرای استعفای وزیر بهداشت در این کمیسیون بررسی می‌شود: «در صورت نیاز از آقای قاضی‌زاده هم برای ارایه توضیحاتش، دعوت می‌شود.» با وجود تمام انتقادها و گلایه‌ها از شرایط بودجه‌ای نظام سلامت، همین عضو کمیسیون بهداشت و درمان معتقد است که سازمان برنامه و بودجه، اعتبار خوبی برای حوزه سلامت در نظر گرفته و در عین حال تاکید می‌کند که از دلیل استعفای وزیر بی‌خبر است. با همه اینها رادیو پیام در بخش خبری ساعت ١٢:۴۵ از قبول استعفای وزیر بهداشت از سوی حسن روحانی خبر داده بود. اما محمدحسین قربانی، نایب‌رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس این خبر را رد می‌کند.
انتشار خبر استعفای وزیر بهداشت با وجود تاییدنشدن رسمی، با واکنش‌هایی همراه شد، یکی از آنها علی نوبخت، رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی است که می‌گوید: «مسأله استعفای وزیر فرار روبه‌جلو است.» به گفته او، بودجه وزارت بهداشت نسبت به‌ سال گذشته حداقل ١٠‌درصد افزایش پیدا کرده، اما این وزارتخانه در زمینه مصرف بودجه، قانون را رعایت نمی‌کند. او انتشار اخبار را فضاسازی رسانه‌ای توصیف کرد. با این حال، علی‌اکبر حق‌دوست، معاون برنامه‌ریزی راهبردی و هماهنگی وزارت بهداشت با تاکید بر این‌که هنوز جزییات استعفای قاضی‌زاده مشخص نیست، گفت: «فقط بحث مبلغ بودجه ‌سال آینده در این زمینه مطرح نیست و اصل موضوع به مسائل دیگر ازجمله برنامه تحول سلامت مربوط می‌شود، زیرا منابعی که باید به برنامه تحول سلامت تخصیص پیدا کند، چه در حوزه بیمه سلامت و چه در حوزه وزارت بهداشت به اندازه کافی و به‌موقع نبوده است. هر چند باید گفت که بودجه برنامه تحول سلامت فقط چیزی حدود ٢٠‌درصد از بودجه وزارت بهداشت را شامل می‌شود.»

طرح تحول نظام سلامت چه بود؟

طرح تحول نظام سلامت در پانزدهم اردیبهشت‌ سال ٩٣ کلید خورد؛ طرحی که از سوی تیم حسن قاضی‌زاده‌هاشمی پیشنهاد شد و قرار بود نظام سلامت را که خود در دوره‌های قبلی بیمار بود، احیا کند. مخاطب این طرح، بخش دولتی درمان و تمام بیمارانی بود که در دوره‌های قبلی، از فشار هزینه‌های کمرشکن درمان به زیرخط فقر سقوط کرده و دست خالی مانده بودند. ایجاد عدالت در دسترسی به خدمات سلامت و ارتقای کیفیت خدمات‌درمانی، حمایت از ماندگاری پزشکان در مناطق محروم، افزایش حضور پزشکان متخصص مقیم در بیمارستان‌ها، حفاظت مالی از بیماران صعب‌العلاج، خاص و نیازمند و ترویج زایمان طبیعی، بخشی از اهدافی بود که از سوی این طرح دنبال می‌شد. اولین فاز مربوط به زایمان طبیعی بود که در بیمارستان‌های دولتی و وابسته به وزارت بهداشت رایگان شد. در فاز دوم، میزان پرداخت مستقیم از جیب مردم کاهش پیدا کرد، یعنی قرار بر این شد تا شهرنشین‌ها در بیمارستان‌های دولتی تنها ١٠‌درصد و اهالی روستاها، ۶‌درصد از هزینه‌های درمان را پرداخت کنند. همین‌طور هم شد، یعنی با آغاز این طرح، مردم در بیمارستان‌های دولتی، کمترین هزینه را برای درمان پرداخت می‌کردند. با همه اینها اما طرح تحول نظام سلامت، به دلیل اختصاص‌نیافتن اعتبارات کافی، با مشکلات فراوانی مواجه شد. قرار بود ١٠‌درصد از منابع هدفمندی یارانه‌ها به این طرح اختصاص پیدا کند که چنین اتفاقی نیفتاد و حتی هر‌سال بودجه این وزارتخانه با کسری مواجه می‌شد. اجرای طرح تحول نظام سلامت محل اختلاف بسیاری از فعالان حوزه سلامت و وزارت بهداشت بود.

تمام حاشیه‌های یک وزیر

فعالیت پنج‌سال و نیمه حسن قاضی‌زاده‌هاشمی به‌عنوان وزیر بهداشت در دولت‌های یازدهم و دوازدهم، بدون حاشیه نبوده است. او یکی از وزرایی است که در این مدت همیشه حرف‌ها و اقداماتش، با حاشیه‌هایی همراه بوده است. اجرای طرح تحول نظام سلامت، تلاش او برای جذب بودجه‌های بیشتر و در ادامه اختلافی که با وزیر رفاه بر سر همین طرح داشت، همواره او را در میدان حرف‌وحدیث‌های رسانه‌ای و مردمی قرار می‌داد. «بالاخره همینی که هست، مدیریت هم همین است، شما رأی دادید، رئیس‌جمهوری انتخاب کردید، وزیر و مدیر انتخاب کرده، فرماندار انتخاب کرده، همین‌هاست، بی‌خود اعصاب و روح و روان همدیگر را آزار ندهیم، فعلا همین است.» اینها بخشی از صحبت‌هایی است که وزیر بهداشت در مراسمی در دانشکده پزشکی نیشابور به زبان آورد و تا چندین روز سر خط خبرها بود. مهر امسال هم ویدیویی از بازدید وزیر بهداشت از یکی از مناطق روستایی و گپ‌وگفت او با یک مرد روستایی منتشر شد که واکنش‌های زیادی داشت. در این ویدیو وزیر بهداشت به مرد روستایی که از نبود تجهیزات لازم شکایت می‌کند و درخواست ایجاد سازوکار فیزیوتراپی دارد، می‌گوید: «خودت فیزیوتراپی کن دیگه.» مرد اما می‌گوید: «من بلد نیستم آخه، من بی‌سواد….» وزیر صحبتش را قطع و توصیه می کند چطور این کار را بکند. ناگهان مردانی که آن‌جا ایستاده‌اند، می‌زنند زیر خنده. همین شوخی وزیر او را در رأس پیکان انتقاد قرار داد و تا مدت‌ها، ویدیوهای مربوط به این بازدید، دست‌به‌دست می‌شد. او در جای دیگری هم صحبت‌های انتقادی کرد: «چشم اکثر مسئولان را من عمل کردم، اما ظاهرا در بینایی آنها خیلی موثر نبوده.» تیرماه‌ سال ٩۶ هم حرف‌های دیگری زد: « قرار نیست که ما زندگی‌ و امورات شخصی‌مان را بگذاریم و ۴‌سال برای کشور کار کنیم، در عین حال کتک هم بخوریم، نمی‌شود این مدلی در کشور کار کرد.» این صحبت‌ها اشاره به ماجرای کمبود بودجه و اختصاص نیافتن اعتبارات به این وزارتخانه دارد. اما اینها تمام ماجرا نیست، در همان‌ سال او در واکنش به مرگ «نفیسه» بیمار «ای‌بی» که نیاز به عمل پیشرفته داشت و مسئولان بیمارستان دولتی از پذیرش او سرباز زده بودند، گفت: «سالانه ٣٩٠‌هزار مرگ‌ومیر داریم و قرار نیست برای همه آنها توضیحی دهیم.» این حرف‌ها هم حاشیه‌هایی برایش داشت. همان ‌سال او در مصاحبه‌ای به بخشی از دارایی‌اش اشاره کرد: «٨، ٩‌سال پیش دنبال ماشین می‌گشتم، پرادو داشتم، ولی پرادوها زود چپ می‌کردند، دنبال همین ماشین‌های شاسی بلند بودم، گفتند این پورشه کاین بهترین ماشین است.» او در آذر ‌سال٩۵ هم در یک برنامه تلویزیونی شرکت کرد و در انتقاد به سوالات مجری برنامه گفت: «چرا در دولت قبل ساکت بودید و مدام به تخریب دولت مشغولید؟ نظرسنجی‌هایتان هم مثل فیش‌هایی ادعایی‌تان معلوم نیست که واقعی است یا نه.» آقای وزیر مهر همان‌ سال در جمع روانپزشکان گفت: «امیدوارم سیاست‌گذاران، خطبا و ائمه جمعه و هر کسی که در کشور تریبونی دارد، زحمات شما روانپزشکان را زیاد نکنند و اعصاب مردم را تحت‌تاثیر قرار ندهند.» مرداد‌ سال ٩۵ او به تغییراتی که در نظام سلامت ایجاد شده، اشاره کرد: «واقعا وقتی ما آمدیم، مردم کف زمین زایمان می‌کردند.»

ماجرای اختلاف وزیر بهداشت با وزیر وقت رفاه چه بود؟

شاید یکی از مهمترین انتقادهایی که همواره از سوی وزیر بهداشت اعلام می‌شد و مخاطب آن وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی بود، ماجرای تأخیر سازمان‌های بیمه‌گر در پرداخت مطالبات نظام درمان بود. وزیر بهداشت در سال‌های اول فعالیت دولت یازدهم، تندترین انتقادها را به سازمان‌های بیمه‌گر و مدیریت‌شان به زبان می‌آورد، او خواستار تجمیع بیمه‌ها بود تا شرایط نابسامان پرداخت‌ها، درست شود. او معتقد بود که سلامت مردم و اجرای درست طرح تحول نظام سلامت در گرو اصلاح وضع بیمه‌هاست. او وزارت رفاه را یک بنگاه اقتصادی می‌دانست: «حیف اسم رفاه که بر این وزارتخانه است.» علی ربیعی، وزیر وقت رفاه- که مخاطب وزیر بهداشت بود، مخالفت جدی با تجمیع بیمه‌ها داشت و همواره تأکید می‌کرد هزینه‌ها در نظام سلامت بالا رفته است. اشاره او به اضافه‌شدن تعداد بیمه‌شدگان از ۵‌میلیون نفر به ١١‌میلیون نفر به صورت رایگان بود. اختلاف‌ها آن‌قدر بالا گرفت که رئیس‌جمهوری هم به موضوع ورود پیدا کرد. در ‌سال ٩۵، وزیر بهداشت به نشانه اعتراض در چندین جلسه هیأت دولت شرکت نکرد و همین هم شد تا زمزمه‌های استعفای او به دلیل کمبود اعتبارات و مشکلاتی که نظام سلامت، با آن مواجه شده است، شنیده شود. آن زمان عدد بدهی بیمه‌ها به وزارت بهداشت به ١١‌هزار‌میلیارد تومان رسیده بود و وزیر بهداشت خواستار برخورد نهادهای نظارتی با تأمین اجتماعی شد. خود طرح تحول نظام سلامت محل اختلاف دیگر میان این دو وزیر بود، قرار بود این طرح اجرا شود تا هزینه‌های درمان کم شود و افراد کمتری به زیرخط فقر بروند اما با اختصاص‌نیافتن اعتبارات و بدهی بالای سازمان‌های بیمه‌گر، نظام درمان فقیرتر شد و نتوانست آن‌طور که باید، به بیماران خدمت‌رسانی کند. در  ابتدای شکل گیری دولت دوازدهم واز میان مصاحبه‌های قاضی‌زاده‌هاشمی، این‌گونه برداشت می‌شد که او قصد ادامه همکاری با دولت جدید روحانی را ندارد، این موضوع به تأیید برخی از نماینده‌های مجلس و به‌طور مشخص کمیسیون بهداشت و درمان هم رسید، اما درنهایت او باز هم روی صندلی تصدی‌گری وزارت بهداشت در دولت دوازدهم تکیه زد.

حسن قاضی‌زاده‌هاشمی کیست؟
حسن قاضی‌زاده‌هاشمی مرداد‌ سال ١٣٩٢ به‌عنوان گزینه دولت یازدهم برای تصدی وزارت بهداشت به مجلس شورای اسلامی معرفی شد و با کسب بیشترین آرا موفق شد از مجلس شورای اسلامی رأی اعتماد بگیرد و به‌عنوان وزیر بهداشت دولت یازدهم مشغول به فعالیت شود. حسن روحانی در دور بعدی ریاست‌جمهوری‌اش که ا‌ز سال گذشته شروع شد، حسن قاضی‌زاده‌هاشمی را در سمتش نگه داشت. او متخصص چشم‌پزشکی و فوق‌تخصص جراحی قرنیه، رکورددار عمل جراحی لیزیک چشم در ایران است و پیش از این در سمت‌هایی ازجمله دبیرکلی انجمن چشم‌پزشکی ایران، عضو فرهنگستان علوم‌پزشکی، دبیر شورای سیاست‌گذاری رشته چشم‌پزشکی، دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصصی، مشاور وزیر بهداشت در زمان وزارت محمد فرهادی، رئیس بخش قرنیه بیمارستان فارابی، کارشناس رشته چشم‌پزشکی در هیأت انتظامی نظام پزشکی، مدیر گروه چشم‌پزشکی دانشگاه علوم‌پزشکی تهران، موسس و عضو هیأت‌مدیره انجمن پزشکی لیزری ایران و عضو هیأت امنای ارزی وزارت بهداشت بوده است. حسن قاضی‌زاده‌هاشمی عهده‌دار موسسه‌ خیریه‌ای تحت عنوان موسسه نورآوران سلامت است که هر چند وقت یک بار با تجهیزات کامل و به همراه تعدادی از چشم‌پزشکان مجرب، به مناطق محروم و دورافتاده کشور می‌رود و نسبت به درمان بیماری‌های چشم مردم این قبیل مناطق اقدام می‌کند.

مهمترین جراحی‌های  وزیر بهداشت
قاضی‌زاده‌هاشمی که فوق‌تخصص جراحی قرنیه دارد، در بسیاری از  بازدیدهایش از مناطق کم‌برخوردار، چشم افراد زیادی را به صورت رایگان عمل کرد. او در سفری که به مناطق زلزله‌زده کرمانشاه داشت، در روستای قلعه بهادری در سرپل ذهاب، چشم ١١ بیمار نیازمند را جراحی کرد، در سفرش به ایلام در اتاق‌های عمل سیار کاروان موسسه خیریه نوآوران سلامت هم ١۵ عمل جراحی رایگان چشم داشت.
او در منطقه ریگان کرمان نیز چشم ١۵ نفر دیگر را جراحی کرد. آمار جراحی‌های چشم او در دهستان کرات تایباد هم به ٢٠ رسید. در روستای رقه بشرویه، در خراسان‌جنوبی چشم بیماران زیادی را جراحی کرد که آماری از آنها در دسترس نیست. یکی از مهمترین جراحی‌های وزیر بهداشت که بسیار هم خبرساز شد، جراحی چشم شوخان دختر کُرد بود. او همراه تیمی از اساتید چشم‌پزشکی در دو عمل جراحی ۴ ساعته و همزمان عمل پیوند قرنیه و سلول‌های بنیادی را روی چشم‌های شوخان براخاسی و مادر او در بیمارستان تخصصی چشم‌پزشکی نور انجام داد. به گفته خودش، او چشمان بسیاری از مسئولان را جراحی کرده است.