در انتظار قطارهای سبک شهری

بار دیگر پروژه ساخت ‌ال‌آرتی در تهران کلید خورده است

چند روز قبل بود که پیروز حناچی، شهردار تهران در دیدارش با سفیر سوییس، بار دیگر صحبت از راه‌اندازی «خطوط ال‌آرتی» را به میان کشید و قرار شد همکاری‌هایی برای این امر میان دو کشور به وجود بیاید. قطارهای سبک شهری هزینه ساخت آنها یک‌چهارم مترو است و هم‌اکنون شهرداری تهران طرح مطالعاتی راه‌اندازی خطوط ال‌آرتی در خیابان ولیعصر را در دستور کار دارد. پروژه‌ای که برای ٨‌هزار و۴٠٠ نفر کار ثابت یا موقت ایجاد می‌کند و تاثیر بسزایی در کاهش آلودگی هوا و مصرف سوخت خواهد داشت. اما پروژه‌ای که حناچی از آن نام برده، پروژه جدیدی نیست. شهرداری تهران طی حدود دو دهه گذشته دست‌کم پنج نوبت برای راه‌اندازی خطوط  LRT خیز برداشت که تمام این تلاش‌ها ناکام ماند و اکنون مدیریت شهری جدید در خیز ششم، بنا دارد برنامه احداث یک خط قطار سبک شهری در پایتخت را عملیاتی کند.
نخستین مطالعه جدی در این رابطه در ‌سال ۷۹ صورت گرفت و راه‌اندازی خطوط سبک ریلی در چند محور به تایید سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران رسید. در میان محورهایی که در آن زمان به‌عنوان میزبان LRT انتخاب شد، خط پونک ـ زمزم برای دسترسی شمال و مرکز تهران به فرودگاه مهرآباد به‌عنوان اولویت مطرح و ۶ خط دیگر شامل تهرانپارس ـ آرژانتین، یافت‌آباد – افسریه، شهرزیبا ـ هفت‌تیر، پونک ـ نوبنیاد، تجریش ـ فاطمی و قدس ـ چهارراه قصر نیز پیشنهاد شد که طول مجموع این خطوط هفتگانه به ۱۱۰ کیلومتر می‌رسید. در آن زمان هیچ توجیهی برای راه‌اندازی خط قطار سبک شهری در منطقه بازار تهران وجود نداشت و این مسیر از هر لحاظ برای احداث تراموا یا سایر انواع قطار سبک فاقد توجیه بود. آن‌طور که دنیای اقتصاد می‌نویسد؛ در ‌سال ۱۳۸۱ شهرداری تهران موفق شد بابت مطالعه درباره پروژه‌های قطار سبک شهری در پایتخت یک وام بلاعوض یا اصطلاحا «گرنت» به مبلغ ۴۰۰‌هزار دلار از ژاپن دریافت کند. ژاپنی‌ها در آن زمان نیروهای فنی خود را به تهران فرستادند و مطالعاتی انجام شد که نتایج آن اکنون در آرشیو شرکت مطالعات جامع حمل‌ونقل و ترافیک تهران موجود است. اما گزینه‌های پیشنهادی این مطالعات هم اجرا نشد. پس از آن سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران در ‌سال ۹۲ با انجام یک مطالعه جدید، پیشنهاد احداث ۵۳ کیلومتر خط LRT به‌صورت دالان هوایی در محور بزرگراه شهید همت را مطرح کرد. شهریور ‌سال ۱۳۹۴ بود که شهردار ۱۲ ساله تهران در سفر به مجارستان به منظور شرکت در کمیته خواهرخواندگی تهران و بوداپست، پس از بازدید از خطوط قطار سبک شهری بوداپست و مذاکره با طرف‌های خارجی، به میان خبرنگاران آمد و وعده داد در صورت موافقت شورای شهر و تخصیص بودجه لازم، برخی مناطق شهر تهران به‌ویژه مناطق ۱۱ و ۱۲ که جنبه میراثی و توریستی دارند، تا پایان ‌سال ۹۵ صاحب تراموا –که یکی از اعضای خانواده قطار سبک شهری است- شود. اما با اتمام دوره فعالیت شهردار پیشین تهران، این خیز هم ناتمام ماند و به اقدام موثر اجرایی منجر نشد.

ال‌آر‌تی، جایگزینی مناسب

شهریار افندی‌زاده قائم‌مقام معاون حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران

قطار سبک شهری تقریبا سیستمی است که می‌تواند خلأ بین سیستم اتوبوسرانی و مترو را پر کند. در دنیا یکی از اقتصادی‌ترین سیستم‌هاست که هزینه مترو را ندارد و از سوی دیگر سیستم بسیار منعطفی است که هرچند جایگزین مترو و اتوبوس نمی‌شود، اما می‌تواند حدود ٣٠‌هزار مسافر را در ساعت و در یک جهت جابه‌جا کند و این مزیتی است برای شهر پرترافیکی چون تهران. این سیستم همچنین قابلیت طراحی ٣ تا ٨ واگن را دارد و می‌تواند روی سطح زمین یا هوا ساخته شود. اما رایج‌ترین شیوه روی سطح زمین و معمولا عرضش مثل خطوط بی‌آرتی است، به همین دلیل ال‌آرتی‌ها در مناطقی که شبکه مترو وجود ندارد، جایگزین‌های خوبی هستند و البته نظرسنجی‌ها در کشورهای مختلف نشان‌دهنده رضایت شهروندان از این سیستم بوده است. سرعت آنها چیزی حدود ٢۵ تا ٣۵ کیلومتر و فاصله ایستگاه‌هایش هم ۶٠٠ تا ٨٠٠ متر است و همین دلیلی است که تعداد ایستگاه‌هایش بالا باشد. از سوی دیگر مانند مترو زمان‌دهی دارد و همچنین چون با برق است، آلودگی‌ ندارد و ازجمله مسیرهای مناسب برای راه‌اندازی آن می‌تواند خیابان جمهوری باشد. اما باید امکان‌سنجی  انجام گیرد و بعد سرمایه‌گذارش مشخص شود. این درحالی است که در طول سالیان گذشته این امر از حد ایده فراتر نرفته و هرگز به مرحله عملیاتی نرسیده است و حالا امیدواریم هرچه زودتر این اتفاق بیفتد و منابع آن عملیاتی شود.