خداحافظی اجباری

هاتگرام و طلاگرام توسط گوگل حذف شدند

به چشم برهم‌زدنی می‌مانست حذف ‌هاتگرام و طلاگرام از روی سیستم‌عامل موبایل‌های اندرویدی. پلی‌استور به برخی‌ها هشدار داده بود، به خیلی‌ها نه. گوگل ابتدا موبایل کاربرانی که از سامانه گوگل این دو اپ را دانلود کرده بودند، پاکسازی کرد و بعد سراغ بقیه اندرویدها رفت و کار را یکسره کرد. یکی تازه داشته پیام‌های شبانه‌اش را چک می‌کرده، یکی می‌خواسته جواب پیام رسیده را بدهد که لوگو و نشان طلاگرام/ هاتگرام را پیدا نکرده و… به همین سادگی محبوب‌ترین همزادهای تلگرام در ایران و برای عموم مردم به تشخیص گوگل و به اتهام جاسوس‌ابزاربودن از روی سیستم‌های اندروید حذف شدند تا آخرهفته‌ای سخت برای خیلی از ایرانی‌ها سپری شود. درحالی ‌که این روزها پروکسی‌ها و فیلترشکن‌ها هم دیگر کارکرد سابق را ندارند. خداحافظی اجباری با دو گرامِ ایرانی گران تمام شد.

دیتاسنترهای جادویی
بی‌تردید یکی از پرتکرارترین کلمات در فضای مجازی ما پس از فیلتر تلگرام، همین دو اپلیکیشن ایرانی بود. در روزهایی که تلگرام به محاق رفته بود و جایگزین مشخصی هم در داخل نداشت، نام این دو اپ سر زبان‌ها افتاد. دسترسی آزاد به محتوای تلگرام آن‌قدر وسوسه‌انگیز بود که توصیه‌ها و هشدارها برای استفاده‌کنندگان اهمیتی نداشته باشد. در همان روزها بسیاری از کارشناسان حوزه آی‌تی درباره سرقت اطلاعات توسط پوسته‌های غیرامن هشدار دادند ولی گوش کسی به این حرف‌ها بدهکار نبود:   «حالا مگه چی داریم که بخوان سرقت کنند!» بعد از اقبال نسبی به این دو اپ، کار به اظهارنظرهای سیاسی کشید.
ابتدا معاون وقت دادستان کل کشور در کانال شخصی خود گفت که دو نرم‌افزار‌ هاتگرام و تلگرام طلایی به‌طور غیرقانونی و برخلاف دستور قضائی و با امکانات وزارت ارتباطات دسترسی کاربران را به تلگرام فراهم می‌کنند. مسئولان وزارت ارتباطات پاسخ دادند که این وزارتخانه هیچ امکاناتی در اختیار این دو نرم‌افزار قرار نداده و تصمیم‌گیر پالایش و فیلتر سایت‌ها و نرم‌افزار‌ها نیستند و هیچ دستوری هم مبنی بر فیلترینگ تلگرام‌های فارسی از سوی دستگاه‌های مسئول صادر نشده است. سپس رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور ادعا کرد: «درحال حاضر شما با مراجعه به طبقه نهم ساختمان دیتاسنتر مرکز امام خمینی(ره) می‌توانید ببینید سرورهایی که برای تلگرام بوده، در اختیار‌ هاتگرام و طلاگرام قرار گرفته است، درصورتی که می‌توانستند آنها را به سروش بدهند اما ندادند.» وزیر ارتباطات هم در پاسخ گفت: «اگر دزدیده‌شدن ابرها را نتوان به راحتی ثابت کرد، وجودنداشتن سرورهای‌ هاتگرام و تلگرام طلایی در یکی از ساختمان‌های وزارت ارتباطات را می‌توان به راحتی ثابت کرد.» و کار به دعوت روابط‌عمومی وزارتخانه از خبرنگاران کشید تا ساختمان مورد اشاره را بررسی کنند.

اولتیماتوم ناکام
این ماجرا ادامه داشت؛ مدیران پیام‌رسان‌های داخلی در جلسات مشترک و هم‌اندیشی مداوم به ادامه کار این دو اپ اعتراض کردند و دلیل بسیاری از ناکامی‌ها را ادامه کار همین دو پوسته می‌دانستند. دادستانی تا نیمه شهریور برای جداسازی‌ هاتگرام و طلاگرام فرصت داد تا درصورت جدانشدن از سرورهای تلگرام، فیلتر دامن آنها را هم بگیرد. هشداری که از نظر فنی‌شدنی نبود. این فرصت تا دوماه هم تمدید شد ولی تا همین امروز و حذف این دو اپ توسط گوگل ادامه پیدا کرد. جالب آن‌که تا همین لحظه، هنوز به‌طور رسمی و شفاف مالکان این دو پوسته معرفی و اعلام نشده‌اند. درحالی‌ که مدیران پیام‌رسان‌های داخلی، توپ را به زمین دولتی‌ها می‌انداختند ولی صادرنشدن دستور فیلتر توسط مقام قضائی یا مرکز ملی فضای مجازی، ماجرا را پیچیده می‌کند. چگونه کارشناسان و مسئولان به ناامنی پوسته‌های تلگرامی هشدار می‌دهند، اولتیماتوم هم صادر می‌شود ولی فیلتر در دستور کار قرار نمی‌گیرد، ماجرای عجیبی است. البته ماجرای عجیبی بود!

متوهمان ناکامی
حالا پس از اقدام گوگل، واکنش‌ها آغاز شده است؛ عده‌ای از این اقدام و نفوذ در دستگاه‌های اندرویدی ابراز تعجب کردند درحالی ‌که رفتار گوگل در قبال جاسوس‌ابزارها همین بوده. از سویی وزیر ارتباطات هم توییت کرد: «برای حق‌الناس در دی ۹۶ گفتیم «همه» پوسته‌های فارسی تلگرام فاقد امنیتند و البته براساس جمع‌بندی مرکزملی فضای ‌مجازی عمل کردیم. اکنون ۱۲۷ پوسته غیررسمی در کشور هست، با حذف دوتا از آنها باید دید مدعیان داخلی و خارجی از بقیه و محل تأمین بودجه آنها خواهند گفت یا روزه سکوت خواهند گرفت؟» توییتی که کدهای مشخصی برای حل ماجرا می‌دهد، اما روزه سکوت از سوی عضو شورای‌عالی فضای مجازی رعایت نشد. ضرغامی در توییترش نوشت: «مدیریت تلگرام می‌توانست یک‌سال پیش پوسته‌ها را حذف کند، ولی نکرد! چون قرار بود پیام‌رسان‌های نوپا و پرانگیزه، در آغاز کار منفعل و ناامید شوند. حالا که خیالشان از تداوم «بلاهت‌ها» (خوشبینانه) راحت شد، ازطریق گوگل اپلیکیشن‌های پوسته‌ها را از روی گوشی‌ها حذف کردند! به همین سادگی!!» کاش کسی به ضرغامی بگوید که تلگرام یک اپلیکیشن متن‌باز است و هرکس- حتی ضرغامی- می‌تواند پوسته‌ای برای آن طراحی کند و تشخیص امنیت آن به عهده مشتری است. از همه مهمتر گوگل ارتباطی با تلگرام ندارد که به حرف مالک آن گوش کند.