اهمیت تهران چیست؟

۱۴ مهر به عنوان روز تهران نامگذاری شده است. اهمیت تهران برای ایران چیست؟ طبیعی است که پایتخت هر کشور به علت وجود مراکز اداری مهم در آن، برجستگی بیشتری از سایر شهرها دارد. پایتخت‌ها نیز بطور معمول بزرگترین شهرهای کشور نیز هستند و همین دو دلیل برای اهمیت بیشتر آنها کافی است. ولی در برخی از کشورها، پایتخت‌ها لزوماً بزرگترین شهرها نیستند، نیویورک و لس‌آنجلس بسیار بزرگتر از واشنگتن هستند. یا اسلام‌آباد در برابر راولپندی و کراچی کوچکتر است یا حتی آنکارا از استانبول کوچکتر و کم‌اهمیت‌تر است ولی در هر حال در بسیاری از کشورهایی که نظام متمرکز داشته‌اند، به طور معمول پایتخت بزرگترین و مهمترین شهرها از حیث جمعیتی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی است. وین، پاریس، لندن، مسکو و… نمونه‌های این اهمیت هستند. این موضوع و اهمیت در کشورهای در حال توسعه و با نظام متمرکز بیشتر است. تهران یکی از این شهرهاست که فاصله آن با شهرهای دوم و سوم کشور بسیار زیاد است. شهری که چندین برای دومین شهر کشور جمعیت دارد، بیش از یک ششم تولید ناخالص داخلی کشور را تولید می‌کند، تقریباً تمرکز فرهنگی و سیاسی کشور به طور کامل در آنجا متمرکز شده است.با این حال به نظر می‌رسد که اهمیت تهران برای ایران فراتر از این موضوعات است و نقش آن در وحدت ملی و شکل‌گیری فرهنگی ایرانی، فراتر از نکات ذکر شده است. تهران را می‌توان دیگ در هم جوش فرهنگی نامید. به عبارت دیگر، جامعه ایران واجد تنوع فرهنگی زیادی است. از حیث زبان و گویش، از حیث دین و مذهب، از حیث پوشش و آداب و رسوم، تفاوت میان شمال تا جنوب و شرق تا غرب کشور بسیار چشمگیر است. تفاوتی که بدون وجود یک عنصر واسط نمی‌توان با آن تعامل سازنده‌ای داشت.اگرچه ایران از گذشته دور واجد چنین تنوع فرهنگی بوده است، ولی این فرهنگ‌های گوناگون لزوماً در کنار یکدیگر نبودند، هرکدام در منطقه‌ای خاص غلبه داشتند و از طریق مفهوم ایران با یکدیگر پیوند می‌خوردند. در حالی که اکنون به علت مهاجرت و توسعه رسانه و آموزش جابجایی‌های مکانی باید در کنار یکدیگر زندگی کنند و در یک فرهنگ مشترک ذوب شوند. این کاری است که تهران انجام می‌دهد. همه اقوام و گروه‌های فرهنگی و زبانی و مذهبی در کنار یکدیگر زندگی می‌کنند و با یک فرهنگ معیار آشنا می‌شوند و از آن طریق با یکدیگر زندگی و تعامل می‌کنند. نمونه آن گویش و لهجه فارسی تهرانی‌ها است که به نوعی لهجه معیار و فرامحلی شده است. به تعبیر بهتر تهران و فرهنگ آن حلقه واسط و اتصال میان فرهنگی است که همه ایرانیان از این طریق با یکدیگر پیوند و رابطه برقرار می‌کنند.تهران ویژگی دیگری نیز دارد. به علت وجود مرکزیت سیاسی و حضور اصلی‌ترین نیروهای کارشناسی و مدیریتی، ایده‌ها و الگوهای اصلی رفتاری در مدیریت شهری و اداره کشور در تهران شکل می‌گیرد و به آرامی به سایر نقاط کشور سرایت می‌کند. و به تعبیری الگوی تحول و توسعه فرهنگ و اقتصاد به نحو روشنی در تهران شکل می‌گیرد و به سایر نقاط کشور منتشر می‌شود. البته این بدان معنا نیست که تهران از مناطق دیگر اثرپذیر نیست. چه بسا در مواردی از نقاط دیگر تأثیر بگیرد، ولی در هر حال انتشار این الگوها از تهران رخ می‌دهد.تهران برای ایران فراتر از یک مرکزیت سیاسی است. الگویی از همزیستی همه رنگ‌های فرهنگی و اجتماعی فلات ایران است. اگر از این زاویه به تهران نگاه کنیم، ١۴ مهر را که روز اعلام پایتختی آن است بیش از پیش مورد توجه قرار خواهیم داد.